Słownik OZE

Aerator

Urządzenie napowietrzające. W rolnictwie służy do spulchniania gleby poprzez niszczenie jej zaskorupiałej powierzchni. Aeratory stosowane są także do napowietrzania wody. Ich zadaniem jest między innymi zmniejszenie właściwości korozyjnych wody.

Audyt środowiskowy

Oznacza narzędzie zarządzania obejmujące systematyczną, udokumentowaną, okresową i obiektywną ocenę efektów działalności organizacji, systemu zarządzania i procesów służących ochronie środowiska.

Azbest

Włóknista odmiana minerałów występująca w przyrodzie w postaci wiązek włókien cechujących się nadzwyczajną wytrzymałością na rozciąganie, elastycznością i odpornością na działanie czynników chemicznych i fizycznych. W przyrodzie występuje około 150 minerałów o pokroju włóknistym, które w czasie procesu produkcyjnego mogą się rozdzielać na sprężyste włókna czyli fibryle.

Biodegradacja

Biochemiczny rozkład związków organicznych przez organizmy żywe (bakterie, pierwotniaki, promieniowce, grzyby, glony, robaki) na prostsze składniki chemiczne. Wprowadzenie ścieków do rzeki (lub jeziora) stanowi ostry stres dla biocenozy, a jego skutkiem jest eliminacja wrażliwych gatunków, najczęściej foto- i chemautotrofów, równocześnie następuje dynamiczny rozwój bakterii heterotroficznych i grzybów. W tych warunkach nasila się proces biodegradacji związków organicznych i wyczerpywanie tlenu rozpuszczonego w wodzie oraz silnie ograniczony jest proces fotosyntezy.

Biogaz

Produkt fermentacji związków pochodzenia organicznego (np. ścieki i odpady komunalne, odchody zwierzęce, odpady przemysłu rolno-spożywczego). Biogaz składa się w ok. 65% z metanu i w 35 z dwutlenku węgla, jego średnia wartość opałowa wynosi 25,4 MJ/Nm3 (106 dżula na metr sześcienny biogazu, w warunkach normalnych, czyli 0oC i 105Pa).

Biomasa

Ogólna masa materii organicznej, zawartej w organizmach zwierzęcych i roślinnych w danym siedlisku. Pod tym pojęciem rozumie się także całość występującej w przyrodzie materii pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego nie wliczając w to materii organicznej zawartej w kopalniach. Poprzez fotosyntezę energia słoneczna jest akumulowana w biomasie, początkowo organizmów roślinnych, później w łańcuchu pokarmowym także zwierzęcych. Energię zawartą w biomasie można wykorzystać dla celów człowieka. Podlega ona na przetwarzaniu na inne formy energii poprzez spalanie biomasy, lub spalanie produktów jej rozkładu. Spalanie odbywa się w kotłach, w celu uzyskania energii cieplnej, która może być ewentualnie dalej przetworzona na energię elektryczną. Do celów energetycznych wykorzystuje się najczęściej: - drewno odpadowe - odchody zwierząt - osady ściekowe - słomę, makuchy i inne odpady produkcji rolniczej - wodorosty uprawiane specjalnie w celach energetycznych. Spalanie biomasy jest uważane za korzystniejsze dla środowiska niż spalanie paliw kopalnych, gdyż zawartość szkodliwych pierwiastków (przede wszystkim siarki) w biomasie jest dużo niższa, a tworzący się w procesie spalania dwutlenek węgla jest zamieniany na biomasę przez kolejne pokolenia organizmów żywych wytwarzających biomasę, które następnie są znowu spalane itd. Natomiast dwutlenek wprowadzony do środowiska przy spalaniu paliw kopalnych pojawia się w środowisku nagle, po milionach lat gromadzenia i przekształcaniu się pokładów biomasy w paliwa kopalne, zwiększając efekt cieplarniany.

Drenaż

Sieć instalacji ułożona wokół budynku, która zbiera wodę gromadzącą się w otoczeniu piwnicy i odprowadza ją na bezpieczną odległość. Drenaż jest konieczny, jeżeli w podłożu są warstwy nieprzepuszczalne oraz gdy woda gruntowo zalega nisko.

Dziura ozonowa

Zjawisko zmniejszania się stężenia ozonu w stratosferze atmosfery ziemskiej.

Elektrownia wiatrowa

Zespół urządzeń produkujących energię elektryczną, wykorzystujących do tego turbiny wiatrowe. Energia elektryczna uzyskana z wiatru jest ekologicznie czysta, gdyż jej wytworzenie nie pociąga za sobą spalania żadnego paliwa, jeżeli pominiemy nakłady energetyczne związane z budową takiej elektrowni oraz wyprodukowaniem urządzeń dla niej.

Fermentacja

Cykl reakcji biochemicznych, zachodzących pod wpływem enzymów wytwarzanych przez drobnoustroje w warunkach tlenowych lub beztlenowych. Typową fermentacją tlenową jest fermentacja octowa, beztlenową - alkoholowa. Procesy fermentacyjne są formą metabolizmu drobnoustrojów, służącą do zaopatrzenia ich w niezbędną ilość energii chemicznej. Procesy fermentacyjne są powszechnie wykorzystywane w przemyśle, rolnictwie i gospodarstwach domowych. Do najważniejszych rodzajów fermentacji należą: - fermentacja alkoholowa - fermentacja cytrynowa - fermentacja masłowa - fermentacja mlekowa - fermentacja octowa - fermentacja propionowa

Fermentacja acetonowo-butanolowa

Przemiana glukozy do acetonu pod wpływem bakterii z rodzaju Clostridium. Chemizm tej fermentacji jest następujący: utworzony z glukozy kwas pirogramowy (→fermentacja alkoholowa) ulega dekarboksylacji oksydacyjnej przechodząc w acetylo-koenzym A, którego 2 cząsteczki kondensują w acetoacetylo-koenzym A, ten zaś ulega stopniowej redukcji i przechodzi w kwas masłowy, a następnie w butanol. Natomiast część acetoacetylo-koenzymu przekształca się w kwas octowy, a następnie w aceton. W tym procesie otrzymuję się 23% butanolu, 7% acetonu oraz 54% CO2, natomiast produktami ubocznymi są małe ilości kwasu octowego i masłowego oraz etanol. Powyższa fermentacja znalazła zastosowanie w przemysłowej produkcji rozpuszczalników.

Fermentacja alkoholowa

Biochemiczna przemiana cukrów prostych, glikozy i fruktozy, na alkohol etylowy i CO2 pod wpływem enzymu zwanego zymazą, zawartego w drożdżach. Fermentacja alkoholowa soków owocowych, zawierających glikozę i fruktozę daje napoje alkoholowe. Do produkcji czystego alkoholu etylowego jako surowiec stosuję się substancje o dużej zawartości skrobi (ziemniaki, żyto), lub celulozy (trociny, ługi posulfitowe). Skrobia pod wpływem enzymu zwanego diastazą, zawartego w kiełkującym jęczmieniu ( tzw. słodzie), hydrolizuje do maltozy, a następnie pod wpływem enzymu zwanego maltazą, zawartego w drożdżach, hydrolizuje do glikozy. Celuloza pod wpływem kw. solnego lub siarkowego hydrolizuje również do glikozy. Tak uzyskane roztwory glikozy poddaje się fermentacji alkoholowej i w wyniku rektyfikacji otrzymuje się alkohol etylowy.

Fermentacja cytrynowa

Biochemiczna przemiana cukrów prostych i złożonych (glikozy, maltozy, dekstryn) z utworzeniem kwasu cytrynowego. Fermentacja cytrynowa zachodzi pod wpływem enzymów zawartych w pleśniach gatunku Citromycetes, hodowanych w środowisku tych cukrów.

Fermentacja glicerolowa

Przemiany glukozy do glicerolu, proces uboczny fermentacji alkoholowej. Wprowadzenie do środowiska fermentacyjnego kwaśnego siarczanu sodowego powoduje powstanie związku addycyjnego z aldehydem octowym. Wówczas NAD+ reaguje (w obecności dehydrogenazy glicerol-3-fosforanowej) tylko z fosforanem dwuhydroksyacetonu, ten przechodzi w glicerofosforan, a następnie (pod działaniem fosfatazy) w glicerol. Proces stosowany w przemyśle do otrzymywania glicerolu.

Fermentacja jabłkowo-mlekowa

Biologiczne odkwaszanie wina polegające na przemianie kwasu jabłkowego na kwas mlekowy i dwutlenek węgla pod wpływem bakteryjnej mikroflory wina. Fermentacje jabłkowo-mlekową wywołują: Bacterium gracie, Micrococcus malolacticus, M. acidovorax oraz M. varians. Zależnie od kwasowości wina i temperatury fermentacja ta przejawia się już w końcowym stadium fermentacji moszczu lub przy większej kwasowości wina po ukończeniu fermentacji alkoholowej. Teoretycznie rozkład 2 g kwasu jabłkowego powoduje zmniejszenie kwasowości ogólnej o 1 g/l. Redukcja kwasowości następuje także dzięki zastąpieniu mocno zdysocjowanego kwasu jabłkowego słabo zdysocjowanym kwasem mlekowym.

Fermentacja masłowa

Biochemiczna przemiana cukrów pod wpływem bakterii beztlenowych z rodzaju Clostridium na kwas masłowy wg. ogólnego schematu C6H12O6→CH3 CH2 CH2COOH+2CO2+H2+18kcal (75kJ) Bakterie masłowe fermentują różne cukry – proste i złożone. Są one groźnymi szkodnikami w przemyśle spożywczym, gdyż mogą powodować psucie się mleka i jego produktów oraz psucie się konserw nieodpowiednio sterylizowanych, a także powodować niewłaściwą fermentację różnych kiszonek.

Fermentacja metanowa

Zachodząca pod wpływem bakterii, beztlenowy rozkład kwasów organicznych, alkoholi i innych związków organicznych o małej liczbie atomów węgla na metan i dwutlenek węgla (bakterie fermentacji metanowej). W biologicznych oczyszczalniach ścieków zwykle fermentacja metanowa następuje po pierwszym stadium oczyszczania, w którym bardziej złożone składniki ścieków (białko, cukrowce, tłuszcze itp.) w procesie fermentacji kwasowej ulegają rozkładowi na związki prostsze. Fermentacja metanowa kwasów tłuszczowych przebiega według reakcji: CH3COOH→CH4 +CO2 , lub 4CH3CH2COOH+2H2O→7CH4+5CO2 Bakterie metanowe mogą fermentować także wodór i dwutlenek węgla do metanu zgodnie z reakcją CO2+4H2→CH4+2H2O W fermentacji metanowej uczestniczy witamina B12 i kawas foliowy. Stwierdzono również znaczne nagromadzenie się witaminy B12 w procesie fermentacji beztlenowej ścieków. Fermentacja metanowa przebiega w środowisku alkalicznym. Metan powstały w procesie fermentacji może i jest wykorzystywany do celów energetycznych.

Fermentacja mlekowa

Biochemiczna przemiana glikozy, sacharozy lub maltozy pod wpływem bakterii Bacillus Delbrucki z utworzeniem kwasu mlekowego. Surowcem jest skrobia kartoflana lub zbożowa, którą uprzednio hydrolizuje się do maltozy.

Fermentacja octowa

Biochemiczna przemiana prowadząca do utworzenia kwasu octowego. Surowcem są 5-10 % wodne roztwory alkoholu etylowego. Przemiana ta zachodzi w obecności tlenu pod wpływem enzymów: dehydrazy, oksydazy i mutazy alkoholowej zawartych w grzybkach i pleśniach octowych.

Flokulacja

Metoda rozdziału rozdrobnionych substancji stałych, w której kryterium rozdziału jest różnica w zwilżalności ciała stałego przez ciecz. W praktyce przemysłowej ciałem stałym najczęściej jest jakaś kopalina, a cieczą woda. Rozdrobniony materiał wsypuje się do zbiornika flotacyjnego zasilanego od spodu strumieniem powietrza. Cząstki trudno zwilżalne otaczają się w większym stopniu pęcherzykami powietrza niż łatwo zwilżalne, dzięki czemu unoszą się na powierzchnię, skąd są transportowane dalej.

GMO

Organizmy zmodyfikowane genetycznie lub organizmy transgeniczne to organizmy, których geny zostały celowo zmienione przez człowieka.Według Art. 3 Ustawy z dnia 22 czerwca 2001 roku o organizmach genetycznie zmodyfikowanych GMO to organizm inny niż organizm człowieka, w którym materiał genetyczny został zmieniony w sposób nie zachodzący w warunkach naturalnych wskutek krzyżowania lub naturalnej rekombinacji.

Gospodarowanie odpadami

Rozumie się przez to zbieranie, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów, w tym również nadzór nad takimi działaniami oraz nad miejscami unieszkodliwiania odpadów.

Humifikacja

Biochemiczna synteza związków humusowych, mających szczególną wartość jako substancje stabilne o właściwościach sorpcyjnych, poprawiających właściwości gleby.

Kanalizacja

System rur, koryt, kolektorów służący do odprowadzania ścieków sanitarnych (kanalizacja sanitarna), deszczowych (kanalizacja deszczowa) lub sanitarnych i deszczowych (kanalizacja ogólnospławna). Rozróżniamy kanalizację wewnętrzną i zewnętrzną.

Kolektor kanalizacyjny

Rurociąg do zbierania ścieków z sieci kanalizacyjnej.

Kolektor słoneczny

Służy do konwersji energii promieniowania słonecznego na ciepło. Kolektory można podzielić na: - płaskie - gazowe - cieczowe - dwufazowe - rurowe (nazywane też próżniowymi, w których rolę izolacji spełniają próżniowe rury) - skupiające (prawie zawsze cieczowe) - specjalne (np. okno termiczne, izolacja transparentna)

Kompost

Nawóz organiczny wytwarzany z odpadów roślinnych i zwierzęcych w wyniku częściowego, tlenowego rozkładu (butwienie) przez mikroorganizmy poprzez proces kompostowania w pryzmach kompostowych lub specjalnych bioreaktorach. Kompost wzbogaca glebę w próchnicę, zwiększa jej pojemność wodną i powietrzną, poprawia wzrost i rozwój roślin. Stosuje się go jako składnik podłoża dla upraw warzyw oraz kwiatów rabatowych i doniczkowych, a także jako nawóz organiczny w rolnictwie i ogrodnictwie, w parkach, ogrodach i ogródkach działkowych.

Kompostowanie

Naturalna metoda unieszkodliwiania i zagospodarowania odpadów, polegająca na rozkładzie substancji organicznej przez mikroorganizmy. Jest to proces przetwarzania substancji w kontrolowanych warunkach w obecności powietrza, w odpowiedniej temperaturze i wilgotności.

Komunalne osady ściekowe

Rozumie się przez to pochodzący z oczyszczalni ścieków osad z komór fermentacyjnych oraz innych instalacji służących do oczyszczania ścieków komunalnych oraz innych ścieków o składzie zbliżonym do składu ścieków komunalnych.

Magazynowanie odpadów

Rozumie się przez to czasowe przetrzymywanie lub gromadzenie odpadów przed ich transportem, odzyskiem lub unieszkodliwianiem.

Odpady

Wszystkie przedmioty oraz substancje stałe, a także nie będące ściekami substancje ciekłe, powstałe w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej lub bytowania człowieka i nieprzydatne w miejscu lub czasie, w którym powstały; za odpady uważa się również osady ściekowe - według ustawy o odpadach z 27 czerwca 1997 roku (Dz. U. z 1997 roku, Nr 96, poz. 592, art. 3.1 po zmianie) Każda substancja lub przedmiot, w kategoriach ustalonych w załączniku do Dyrektywy, których posiadacz się wyzbywa lub zamierza się pozbyć, lub też których pozbycie się jest wymagane - Dyrektywa Rady 75/442/EWG z 15 lipca 1975 roku. Materiały nie stanowiące głównego produktu, których podstawowym źródłem jest przemysł produkcyjny. Odpady powstają w przemyśle jako produkty uboczne procesów wytwarzania, jak i w formie odpadów poużytkowych wyprodukowanych dóbr - ustalenia WHO.

Odpady komunalne

Rozumie się przez to stałe i ciekłe odpady powstające w gospodarstwach domowych, w obiektach użyteczności publicznej i obsługi ludności, a także w pomieszczeniach używanych na cele biurowe lub socjalne przez wytwarzającego odpady, w tym nieczystości gromadzone w zbiornikach bezodpływowych, porzucone wraki pojazdów mechanicznych oraz odpady uliczne, z wyjątkiem odpadów niebezpiecznych - według ustawy o odpadach z 27 czerwca 1997 roku (Dz. U. z 1997 roku, Nr 96, poz. 592, art. 3.3.)

Odpady niebezpieczne

Są to odpady, które ze względu na swoje pochodzenie, skład chemiczny, biologiczny i okoliczności, stanowią zagrożenie dla życia, lub zdrowia ludzi albo dla środowiska - według ustawy o odpadach z 27 czerwca 1997 roku (Dz. U. z 1997 roku, Nr 96, poz. 592, art. 3.2.) muszą posiadać odpowiedni skład i charakteryzować się jedną lub więcej właściwościami przedstawionymi poniżej: * H1 wybuchowe (pod wpływem płomienia, wstrząsu, tarcia) H2 utleniające (połączone z innymi substancjami powodują silną reakcję egzotermiczną) H3-A wysoce łatwopalne temperatura zapłonu poniżej 21° C (substancje i preparaty w stanie ciekłym), * zapłon w temperaturze otoczenia (przy kontakcie z powietrzem), zapłon po krótkim kontakcie ze źródłem ognia (substancje i preparaty w stanie stałym), itd. - Dyrektywa Rady 91/689/EWG.

Odzysk odpadów

Rozumie się przez to wszelkie działania, nie stwarzające zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub w części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich wykorzystania, określone w załączniku nr 5 do ustawy o odpadach.

PCB

Rozumie się przez to polichlorowane difenyle, polichlorowane trifenyle, monometylotetrachlorodifenylometan, monometylodichlorodifenylome-tan, monometylodibromodifenylometan oraz mieszaniny zawierające jakąkolwiek z tych substancji w ilości powyżej 0,005% wagowo łącznie.

Postępowanie z odpadami

Zapobieganie powstawaniu odpadów, wykorzystanie odpadów, których powstania nie udało się uniknąć, unieszkodliwianie odpadów, których powstaniu nie udało się zapobiec, oraz których nie udało się wykorzystać - według ustawy o odpadach.

Recykling

Jedna z kompleksowych metod ochrony środowiska naturalnego. Jej zadaniem jest ograniczenie zużycia surowców naturalnych oraz zmniejszenie ilości odpadów. Recykling jest systemem wielokrotnego wykorzystywania tych samych materiałów w kolejnych dobrach materialnych i użytkowych. Chronione są w ten sposób nieodnawialne lub trudno odnawialne źródła surowców, a jednocześnie ograniczana jest produkcja odpadów, które musiałyby być gdzieś składowane lub utylizowane. Pośrednio środowisko naturalne jest chronione również poprzez zmniejszenie zużycia surowców energetycznych, które musiałyby być użyte w procesach pozyskania surowców z natury i późniejszego zagospodarowania ich odpadów. Rozumie się przez to taki odzysk, który polega na powtórnym przetwarzaniu substancji lub materiałów zawartych w odpadach w procesie produkcyjnym w celu uzyskania substancji lub materiału o przeznaczeniu pierwotnym lub o innym przeznaczeniu, w tym też recykling organiczny, z wyjątkiem odzysku energii - według ustawy o odpadach.

Rekultywacja

Przywracanie wartości użytkowych i przyrodniczych terenom zdewastowanym i zdegradowanym przez działalność człowieka, przede wszystkim leśnym i rolniczym. Do metod rekultywacji należą: zalesianie zalewanie zasypywanie terenów kopalnianych Jednym ze sposobów polepszenia stanu zdegradowanych jezior jest ich rekultywacja. Celem rekultywacji jezior jest przywrócenie ich poprzednich funkcji, a także cech fizycznych, chemicznych i biologicznych jak najbardziej zbliżonych do naturalnych. Dobór odpowiedniej metody, uwarunkowany jest odmiennością poszczególnych jezior, różnic w sposobach i zakresach zanieczyszczenia, a także ich położenia w zlewni.

Ścieki

Wprowadzane do wód, do ziemi albo do urządzeń kanalizacyjnych: - wody zużyte do celów bytowych i gospodarczych, - wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyłączeniem wód pierwszej i drugiej klasy czystości, - wody skażone środkami promieniotwórczymi, - ciekłe odchody zwierzęce, - wody opadowe pochodzące z terenów zanieczyszczonych, w tym z centrów miast, terenów przemysłowych, baz transportowych i dróg o dużym natężeniu ruchu wraz z parkingami - według ustawy o odpadach z 27 czerwca 1997 roku (Dz. U. z 1997 roku, Nr 96, poz. 592, art. 3.5. po zmianach).

Składowisko odpadów

Rozumie się przez to także wysypisko odpadów komunalnych, wylewisko odpadów ciekłych, a także zwałowiska mas ziemnych i skalnych powstające w wyniku realizacji inwestycji albo prowadzenia eksploatacji kopalin -z zastrzeżeniami określonymi wcześniej - według ustawy o odpadach z 27 czerwca 1997 roku (Dz. U. z 1997 roku, Nr 96, poz. 592, art. 3.8. po zmianach).

Spalarnia odpadów

Rozumie się przez to instalację, w której zachodzi termiczne przekształcanie odpadów w celu ich unieszkodliwienia.

Substancje chemiczne

Pierwiastki chemiczne lub ich związki, w jakich występują lub zostają uzyskane za pomocą jakiegokolwiek procesu produkcyjnego, wraz ze wszystkimi dodatkami wymaganymi dla zachowania ich trwałości oraz wszystkimi zanieczyszczeniami powstałymi w wyniku zastosowania procesu, jednak bez rozpuszczalników, które można oddzielić bez wpływu na trwałość substancji, i bez zmiany jej składu. Substancje chemiczne klasyfikuje się uwzględniając ich toksyczność, właściwości fizykochemiczne oraz działanie na środowisko. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Ochrony Środowiska 21 sierpnia 1997 roku w sprawie substancji chemicznych stwarzających zagrożenie dla zdrowia lub życia (Dz. U. z 1997 roku, Nr 105, poz. 671).

Termiczne przekształcanie odpadów

Rozumie się przez to procesy utleniania odpadów, w tym spalania, zgazowywania, lub rozkładu odpadów, w tym rozkładu pirolitycznego, prowadzone w przeznaczonych do tego instalacjach lub urządzeniach na zasadach określonych w przepisach szczegółowych

Turbina wiatrowa

To nowoczesny wiatrak zamieniający energię kinetyczną wiatru na ruch obrotowy wirnika. Współczesne turbiny wiatrowe możemy podzielić na: bębnowe, karuzelowe, rotorowe Savoniusa, wielopłatowe, Darrieusa, śmigłowe.

Unieszkodliwianie odpadów

Rozumie się przez to poddanie odpadów procesom przekształceń biologicznych, fizycznych lub chemicznych określonym w załączniku nr 6 do ustawy w celu doprowadzenia ich do stanu, który nie stwarza zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska.

Utylizacja

Wykorzystanie lub zniszczenie surowców odpadowych lub materiałów, które straciły wartość użytkową, np. makulatury w papiernictwie, złomu w hutnictwie, fekalii do nawożenia. Najczęstszym sposobem utylizacji jest spalanie. Czasem piece utylizacyjne są wykorzystywane do podgrzewania wody ogrzewającej okoliczne osiedla.

Wykorzystanie odpadów

Zastosowanie odpadów w celach przemysłowych (w tym energetycznych, budowlanych) jako surowców wtórnych (w całości lub w części, bezpośrednio lub poprzez przetworzenie), zastosowanie odpadów w celach nieprzemysłowych, np. do nawożenia gleby, do kształtowania powierzchni gruntów.

Zbieranie odpadów

Rozumie się przez to każde działanie, w szczególności umieszczanie w pojemnikach, segregowanie i magazynowanie odpadów, które ma na celu przygotowanie ich do transportu do miejsc odzysku lub unieszkodliwiania.